Bệnh gout là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách chữa trị

Bệnh gout là một loại bệnh viêm khớp rất phổ biến trên thế giới, ở Việt Nam từ xưa bệnh gout được coi là một bệnh của nhà giàu vì quan niệm cho rằng chỉ những người có điều kiện ăn uống mới bị bệnh gout. Tuy nhiên từ những năm 90 của thế kỷ 20 cho tới nay, tỷ lệ người bị gout ở Việt Nam gia tăng chóng mặt.

Theo một thống kê năm 2012 của khoa xương khớp bệnh viện Bạch Mai thì số lượng người bị gout đã gia tăng ở mức đáng báo động. Trong vòng 5 năm từ năm 2007 đến 2012, trên cả nước có trên 22000 người mắc bệnh gút, trong đó, riêng thành phố HCM có người mắc chiếm 1/3 cả nước.

Bệnh gout cũng là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu bởi một nghiên cứu đã cho thấy những người mắc bệnh gút có tỷ lệ tử vong cao hơn đến 25% so với những người không bị.

Vậy bệnh gout là gì?

Gút là một dạng viêm khớp gây ra sự đau đớn cho người bệnh, bệnh xảy ra do nồng độ axit uric cao trong máu và có thể tạo thành các tinh thể natri urat có trong khớp của chúng ta. Các tinh thể này tích tụ trong nhiều năm và thường sẽ không gây ra ảnh hưởng gì, tuy nhiên đến một lúc nào đó chúng có thể kích hoạt các cơn đau ở khớp mà chúng ta vẫn gọi là bệnh Gút.

Bệnh gout

Bệnh gout

 

Các cơn đau của bệnh gút thường xuất hiện rất nhanh, thường xảy ra vào ban đêm. Sự xảy ra đột ngột của các triệu chứng đau các khớp này thường được gọi là gout cấp tính.

Các giai đoạn của bệnh gout

Tăng axit uric máu không triệu chứng

Là giai đoạn trước khi xảy ra cuộc tấn công đầu tiên của bệnh gút. Nồng độ axit uric trong máu cao đẩy mạnh quá trình hình thành các tinh thể natri urat trong khớp.

Bệnh gút cấp tính

Xảy ra khi có một điều kiện nào đó (chẳng hạn như một đêm uống rượu) làm cho nồng độ axit uric tăng vọt khiến các tinh thể hình thành trong khớp và bộc phát bệnh.

Đau dữ dội, viêm đỏ vùng khớp là những gì xảy ra sau đó và kéo dài liên tục trong 8 đến 12 giờ tiếp theo. Các triệu chứng sẽ giảm bớt sau một vài ngày và có khả năng hết sau một tuần đến 10 ngày.

Một số người sẽ không bị tái phát cơn đau gout lần thứ hai, nhưng ước tính có đến 60% số người sẽ bị cơn gút lần thứ 2 trong vòng một năm và 84% trong số đó có thể sẽ tái phát trong vòng 3 năm.

Thời gian chờ tái phát

Giai đoạn này là giai đoạn giữa các cuộc tấn công của bệnh gút cấp tính, mặc dù không gây đau đớn nhưng bệnh gout không biến mất. Các đợt bùng phát sau đó có thể không xảy ra trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Trong khoảng thời gian này, các tinh thể urat tiếp tục được lắng đọng trong các khớp.

Đây là khoảng thời gian quan trọng để bắt đầu chữa bệnh gout thông qua việc thay đổi lối sống và sử dụng thuốc men để ngăn chặn các cuộc tấn công trong tương lai hoặc bệnh gút mãn tính.

Bệnh gout mãn tính

Bệnh gút mãn tính phát triển ở những người đã bị các đợt gút cấp tính nhưng nồng độ axit uric vẫn ở mức cao trong nhiều năm.

Các cơn gút xảy ra thường xuyên hơn và cơn đau có thể không biến mất như trước đây. Bệnh làm tổn thương vĩnh viễn ở khớp và phát triển các cục tophi (khối u lớn của tinh thể urat) có thể gây mất khả năng vận động.

bệnh gout

bệnh gout

Nếu không điều trị gì kể từ đợt phát bệnh đầu tiên thì cũng phải mất một thời gian dài mới có thể phát triển thành gút mãn tính – khoảng 10 năm.

Với một chế độ sinh hoạt khoa học và điều trị hợp lý thì hoàn toàn có thể phòng ngừa được bệnh gout mãn tính.

 

Triệu chứng bệnh gout

Bệnh gút thường xảy ra một cách đột ngột mà không có dấu hiệu gì. Bạn có thể nhận ra cơn gout thông qua các biểu hiện sau đây:

  • Đau mạnh ở vùng khớp
  • Vùng khớp bị nóng đỏ
  • Vùng khớp bị sưng

Da trên khớp bị ảnh hưởng thường sáng bóng và có thể bong tróc.

Cơn gút thường ảnh hưởng đến ngón chân cái và thường bắt đầu vào ban đêm. Các triệu chứng phát triển nhanh chóng và đau nhất trong vòng 12 giờ kể từ khi cảm thấy cơn đau đầu tiên.

Bất kỳ một tiếp xúc nhẹ với vùng khớp bị ảnh hưởng đều đau đớn, thậm chí trọng lượng của tấm ga trải giường đè lên hoặc đi tất chân cũng không thể chịu được.

Bệnh gút thường gây ra các triệu chứng ở ngón chân cái, nhưng các khớp khác cũng có thể bị ảnh hưởng gồm:

  • khớp ở bàn chân
  • mắt cá chân
  • đầu gối
  • khuỷu tay
  • cổ tay
  • ngón tay.

Nếu một số khớp bị viêm cùng một lúc thì đây được gọi là bệnh gút đa giác. Rất hiếm khi có bệnh gút ở khớp về phía trung tâm của cơ thể như cột sống, vai hoặc hông.

Bệnh Gout

Bệnh Gout ở ngón chân cái

Các tinh thể urat cũng có thể hình thành bên ngoài các khớp và thậm chí có thể được nhìn thấy dưới da, nơi chúng tạo thành các cục nhỏ, trắng, gọi là tophi. Chúng thường không gây đau đớn nhưng đôi khi chúng bị vỡ và thải ra chất lỏng giống như mủ có chứa chất trắng đục.

Bệnh Gout

Tophi hình thành dưới da

Nguyên nhân gây bệnh gout

Đã có lúc người ta nghĩ rằng bệnh gút chỉ đơn giản là do ăn quá nhiều và uống quá nhiều rượu. Mặc dù điều này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gút nhiều hơn, nhưng đó không phải là toàn bộ nguyên nhân.

Bệnh gút xảy ra ở những người có nồng độ urat trong máu cao đến mức cho phép tinh thể urat hình thành.

Khoảng hai phần ba lượng urat trong cơ thể chúng ta đến từ sự phân hủy của purin có trong các tế bào của cơ thể chúng ta. Phần còn lại đến từ sự phân hủy purin trong một số thực phẩm và đồ uống.

Có urat trong máu không có nghĩa là bạn chắc chắn sẽ bị gout, việc có một chút urat trong máu là điều bình thường và lành mạnh. Khi nồng độ urat bắt đầu tích tụ, cơ thể bạn thường sẽ tự động loại bỏ lượng urat dư thừa qua thận vào nước tiểu, tuy nhiên, nếu cơ thể bạn tạo ra quá nhiều urat hoặc thận của bạn không thể loại bỏ hết được thì mức urat bắt đầu tăng lên. Nếu vượt quá một mức nhất định, thì urat có thể tạo thành tinh thể natri urat.

Những tinh thể này chủ yếu hình thành trong và xung quanh các mô khớp, đặc biệt là khớp ở ngón chân và ngón tay.

bệnh gout

Tinh thể urat lắng đọng trong sụn

Hình ảnh trên cho thấy một khớp với tinh thể urat. Các tinh thể dần dần tích tụ trong sụn và các mô khớp khác trong nhiều năm. Bạn sẽ không biết điều này đang xảy ra. Khi có rất nhiều tinh thể trong khớp của bạn, một trong số chúng có thể tràn ra khoang khớp (khoảng trống giữa xương). Quá trình này được gọi là đổ tinh thể. Các tinh thể cứng, hình kim chạm vào lớp lót mềm của khớp và làm cho nó bị viêm rất nhanh.

Ngoài việc gây ra các cơn viêm đột ngột, sự tích tụ của các tinh thể có thể dẫn đến tophi hình thành trong và xung quanh khớp của bạn. Những hạt tophi này có thể phát triển và gây tổn thương áp lực cho sụn và xương của bạn.

Điều này cũng giống như tác hại do viêm xương khớp gây ra và có thể gây đau thường xuyên hơn khi bạn thường xuyên phải vận động ở các khớp bị ảnh hưởng. Ở giai đoạn này, tình trạng này thường được gọi là bệnh gút mãn tính. Một số tophi có thể được nhìn thấy và dễ dàng cảm thấy dưới da, nhưng vao thời điểm này, phần chưa thấy của tophi trong khớp và các mô sâu hơn thường khá rộng.

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức độ ure trong cơ thể bạn:

  • Các gen mà bạn được thừa hưởng do di truyền có thể khiến thận của bạn không đảo thải được urat ra ngoài như bình thường, mặc dù thận của bạn hoàn toàn khỏe manh. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt là khi có một vài thành viên trong gia đình bị ảnh hưởng.
  • Nếu bạn mắc bệnh thừa cân hoặc béo phì có thể khiến cơ thể bạn tiết ra nhiều urat hơn và làm thận của bạn không thể lọc được hết chúng.
  • Nếu bạn có lượng cholesterol và chất béo trong máu cao (một tình trạng gọi là tăng lipid máu). huyết áp cao hoặc tiểu đường, thận của bạn làm việc không hiệu quả. Tất cả những yếu tố trên khiến mức độ urat gia tăng. Sự kết hợp của các yếu tố này thường được gọi là hội chứng chuyển hóa.
  • Bạn đang mắc bệnh lý về thận, có nghĩa là thận của bạn không thể xử lý nước tiểu tốt như bình thường.
  • Một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu có thể làm giảm khả năng lọc các độc tố vào trong nước tiểu của bạn.
  • Trường hợp hiếm, nếu bạn bị rối loạn máu mãn tính khiến cơ thể bạn sản xuất quá nhiều tế bào máu, mức độ urat được tạo ra do sự phá vỡ của các tế bào này có thể cao hơn mức thận của bạn có thể đối phó.

Khi một nguyên nhân cụ thể có thể được xác định (như bệnh thận hoặc sử dụng thuốc lợi tiểu thường xuyên), tình trạng này được gọi là bệnh gút thứ phát. Tuy nhiên, hầu hết bệnh gút là nguyên phát và thường do sự kết hợp của các yếu tố nêu trên.

Nếu bạn dễ bị bệnh gút và có tinh thể urat trong khớp, một số điều có thể kích thích tinh thể urat bị bong ra khỏi sụn và gây ra một con đau gút cấp tính. Chúng có thể bao gồm:

  • một chấn thương vùng khớp bị ảnh hưởng
  • Một căn bệnh, như viêm phổi hoặc cúm, khiến bạn bị sốt
  • Một hoạt động thể chất, làm tăng nhiệt độ của cơ thể bạn (chưa được chắc chắn)
  • Ăn quá nhiều và uống quá nhiều rượu
  • Mất nước

Các cơn đau khớp tương tự như bệnh gút có thể được gây ra bởi một tình trạng gọi là viêm khớp tinh thể canxi pyrophosphate cấp tính (viêm khớp tinh thể CPP cấp tính). Trong loại viêm khớp này, các tinh thể canxi được lắng đọng trong sụn khớp chứ không phải tinh thể urat. Viêm khớp tinh thể CPP cấp tính ảnh hưởng đến đầu gói và các khớp khác nhiều hơn ngón chân cái và thường gặp nhất ở những người bị viêm xương khớp.

Bạn có thể có nhiều nguy cơ bị bệnh gout hơn nếu bất kỳ cha mẹ hoặc ông bà của bạn bị mắc bệnh này.

Biến chứng bệnh gout

Các cơn đau gút ở mỗi người sẽ diễn ra với thời gian khác nhau. Một số người chỉ có một cơn đau sau vài năm, trong khi những người khác lại bị tái phát vài tháng một lần. Tuy nhiên, qua thời gian, các cơn gút có xu hướng xảy ra thường xuyên hơn và lan ra các khớp mới.

Mặc dù các cơn gút cấp tính mạng đến đau đớn kịch liệt, nhưng tình trạng viêm giảm khá nhanh và bản thân các con gout có thể không gây tổn thương khớp lâu dài.

Tuy nhiên, việc tiếp tục tích tụ các tinh thể urat và hình thành các hạt tophi có thể làm hỏng sụn và xương của bạn, dẫn đến viêm khớp lâu dài (mãn tính).

Với các phương pháp điều trị hiện đại và có thể một số thay đổi trong chế độ ăn uống và lối sống của bạn, các tác hại này thường có thể được ngăn chặn bằng cách đưa mức độ urat trong các mô của bạn xuống dưới điểm mà tinh thể hình thành.

Giảm mức độ urat của bạn sẽ ngăn chặn các tinh thể mới hình thành và từ từ phá vỡ các tinh thể đã có sẵn. Có thể mất đến ba năm điều trị để loại bỏ hoàn toàn tinh thể urat khỏi cơ thể của bạn, nhưng một khi chúng biến mất thì nguy cơ bị bệnh gút cấp tính và tổn thương khớp tiếp theo từ tophi sẽ được loại bỏ.

Vì bệnh gút có liên quan đến hội chứng chuyển hóa, bạn nên đặc biệt chú ý đến mức cholessterol, huyết áp và bệnh tiểu đường. Nếu những điều này được điều trị hiệu quả, nó có thể giúp giảm mức độ urat của bạn.

Cũng như mối đe dọa gây ra các con đau gút, nồng độ urat cao liên tục có thể dẫn đến các mối lo ngại sức khỏe khác. Ví dụ:

  • Nồng độ urate cao có thể gây viêm và làm mờ niêm mạc động mạch và dẫn đến tăng nguy cơ mắc bệnh tim (ví dụ như đau thắt ngực, đau tim, rung tâm nhĩ, suy tim) và đột quỵ.
  • Các tinh thể trong khớp của bạn có thể gây viêm cấp thấp trong thời gian dài giữa các cơn đau cấp tính mà bạn không có bất kỳ triệu chứng nào.
  • Nồng độ urate cao có thể làm cho bệnh thận mãn tính trở nên tồi tệ hơn.
  • Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy nồng độ urate cao làm tăng nguy cơ mắc bệnh ung thư, đặc biệt là ung thư tuyến tiền liệt.

Xét nghiệm và chuẩn đoán bệnh gout

Bệnh gút có thể khó chẩn đoán, vì các triệu chứng của nó thường không rõ ràng, khi chúng xuất hiện tương tự như các tình trạng khác. Mặc dù tăng axit uric máu xảy ra ở phần lớn những người bị bệnh gút, nhưng nó có thể không xuất hiện trong thời gian bùng phát. Trên hết, phần lớn những người bị tăng axit uric máu không phát triển bệnh gút.

Một xét nghiệm chẩn đoán mà các bác sĩ có thể thực hiện là xét nghiệm dịch khớp, trong đó dịch được chiết ra từ khớp bị ảnh hưởng bằng dụng cụ y tế chuyên dụng. Chất lỏng sau đó được kiểm tra để xem có tinh thể urate nào không.

Vì nhiễm trùng khớp cũng có thể gây ra các triệu chứng tương tự như bệnh gút, bác sĩ có thể tìm vi khuẩn khi thực hiện xét nghiệm dịch khớp để loại trừ nguyên nhân vi khuẩn. Chất lỏng có thể cần phải được gửi đến phòng thí nghiệm, nơi có thể mất thời gian vài ngày để phân tích.

xét nghiệm chuẩn đoán bệnh gout

xét nghiệm chuẩn đoán bệnh gout

Các bác sĩ cũng có thể làm xét nghiệm máu để đo nồng độ axit uric trong máu, nhưng, như đã đề cập, những người có nồng độ axit uric cao không phải lúc nào cũng bị bệnh gút. Tương tự, một số người có thể phát triển các triệu chứng của bệnh gút mà không tăng nồng độ axit uric trong máu.

Cuối cùng, các bác sĩ có thể chụp X-quang để tìm ra nguyên nhân. Tuy rằng chụp X-quang không thể phát hiện bệnh gút, nhưng có thể được sử dụng để loại trừ các nguyên nhân khác.

Phòng ngừa bệnh gout tại nhà

Có một số thay đổi bạn có thể thực hiện đối với chế độ ăn uống và lối sống của mình để giúp giảm bớt cơn gút.

Giảm cân

Giảm cân hợp lý và dần dần, điều bạn cần là phương pháp kiêng hiệu quả nhất cho bệnh gút vì nó có thể làm giảm đáng kể nồng độ urate trong cơ thể bạn. Cơ thể của một người nào đó càng lớn thì càng sản xuất nhiều urate.

Giảm cân nên dần dần và kết hợp với tập thể dục hàng ngày. Chế độ ăn kiêng giảm cân hoặc bỏ đói cực độ làm tăng sự phân hủy tế bào trong cơ thể bạn, có thể làm tăng mức độ urate.

Cách tốt nhất để giảm cân là có chế độ ăn ít chất béo, cân bằng dinh dưỡng và tập thể dục thường xuyên, tốt nhất là hàng ngày.

Nếu bạn chưa quen với việc tập thể dục hoặc chưa tập thể dục trong một thời gian, có thể nên nói chuyện với bác sĩ trước khi tập thể dục. Một cách tiếp cận hợp lý và bền vững là bắt đầu một chế độ tập thể dục với các buổi tập khá ngắn, nhưng thường xuyên, và sau đó dần dần xây dựng thời lượng và cường độ của các buổi tập thể dục của bạn.

Nếu bạn thường xuyên đốt cháy nhiều calo hơn mức tiêu thụ hàng ngày, bạn sẽ giảm cân. Quyết tâm và động lực là yếu tố chính trong việc giảm cân.

Lựa chọn lối sống không phải là cách điều trị bệnh gout tối ưu. Tuy nhiên, một người có lối sống lành mạnh và chế độ ăn uống khoa học sẽ cho bản thân cơ hội tốt nhất để giảm mức urate và điều này sẽ làm giảm khả năng bị các cơn gút tấn công.

Uống nhiều nước

Uống nhiều nước có thể làm giảm nguy cơ bị các cơn đau do gout và tinh thể hình thành urate trong các mô khớp. Nếu bạn bị sỏi thận, bạn có thể cần tới 3,5 lít nước mỗi ngày. Ngay cả khi bạn không bị sỏi thận, bạn nên uống ít nhất 1 lít  nước mỗi ngày.

phòng ngừa bệnh gout

phòng ngừa bệnh gout

Bạn có thể bao gồm một số loại đồ uống khác ngoài nước nhưng không bao gồm bia hoặc đồ uống có cồn khác.

Đồ uống có ga và nước ép trái cây có thể có hàm lượng đường và fructose cao. Hãy hạn chế sử dụng chúng ở mức tối thiểu vì đường fructose có khả năng làm tăng mức độ urate trong máu của bạn.

Có một số nghiên cứu cho thấy rằng uống cà phê thường xuyên có thể làm tăng khả năng đào thải urat của thận. Điều này dường như không phải là do caffeine mà là do một số yếu tố khác mà chúng ta chưa biết.

Uống một ly sữa tách kem mỗi ngày có thể giúp ngăn ngừa sự tấn công của bệnh gút.

Hạn chế đồ uống có cồn

Uống quá nhiều rượu, đặc biệt là bia và rượu mạnh, có thể làm tăng mức độ urat của bạn và khả năng bạn bị cơn gút tấn công. Một lượng rượu vừa phải dường như không làm tăng nguy cơ.

Nếu bạn đã từng bị một con đau gút tấn công, hãy hạn chế tối đa việc uống rượu để ngăn chặn sớm các đợt bùng phát bệnh sau này.

Thực đơn phòng bệnh gout

Những người bị bệnh gút có thể kiểm soát bùng phát bằng cách kiểm duyệt chế độ ăn uống của họ. Một chế độ ăn uống cân bằng có thể giúp giảm triệu chứng.

Giảm thực phẩm có nhiều purin, để đảm bảo rằng nồng độ axit uric trong máu không quá cao. Dưới đây là danh sách các thực phẩm có hàm lượng purine cao cần cảnh giác:

  • cá cơm
  • măng tây
  • thận bò
  • đậu khô và đậu Hà Lan
  • thịt đỏ
  • cá trích
  • Gan
  • cá thu
  • nấm
  • cá mòi
  • con sò
  • bánh ngọt

Nhằm mục đích giảm lượng protein bạn nhận được từ thịt. Hãy thử thay thế một phần thịt hoặc cá mỗi ngày bằng các nguồn protein khác, chẳng hạn như đậu, trứng, đậu hoặc các sản phẩm từ sữa ít béo.

Vitamin C kích thích thận loại bỏ nhiều urate hơn, vì vậy chế độ ăn giàu vitamin C có thể hữu ích. Đây là một lý do khác để đảm bảo chế độ ăn uống của bạn bao gồm nhiều trái cây và rau quả. Có một số bằng chứng cho thấy anh đào có thể đặc biệt có lợi, cả trái cây hoặc nước trái cây, tươi hoặc được bảo quản.

 

Thạc Sĩ, BS Nguyễn Văn Minh

Thạc Sĩ, Bác Sĩ Nguyễn Văn Minh là bác sĩ có nhiều kinh nghiệm trong chẩn đoán và làm can thiệp mạch máu như can thiệp nút túi phình mạch não, đặt stent mạch não, nút dị dạng mạch não mạch não; nút mạch điều trị ho máu; điều trị các khối U gan, xơ tử cung, u phì đại lành tính tuyến tiền liệt, ghép tế bào gốc điều trị Xơ gan, teo mật bẩm sinh, tiểu đường Typ II… Can thiệp không mạch máu như đốt sóng cao tần (RFA) điều trị U gan, U lành tính tuyến giáp; chọc hút và dẫn lưu các ổ áp xe, dẫn lưu và đặt stent đường mật, thận tiết niệu; chọc hút tế bào và sinh thiết tuyến vú, tuyến giáp, hạch, phần mềm, sinh thiết các khối u gan, u phổi, u xương … Hiện tại, bác sĩ đang là cố vấn chuyên môn cao cấp cho đội ngũ biên tập viên của website benhhoc.vn
Thạc Sĩ, BS Nguyễn Văn Minh

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho