Steroid là gì? Và chúng được sử dụng như thế nào?

0
36

Trong cơ thể con người có các loại hormone có khả năng kháng viêm tự nhiên, steroid là chất hóa học và cũng được coi là một phiên bản nhân tạo hóa các hormone giảm viêm trong cơ thể chúng ta. Steroid được tạo ra với mục đích hoạt động như những hormone giảm viêm này. Cùng tìm hiểu về steroid, cũng như công dụng và tác dụng phụ của chúng nhé.

Steroid là gì?

Steroid là một loại chất tương tự như hormone có tác dụng giảm viêm trong cơ thể của chúng ta, chúng được ứng dụng trong y học để điều trị một số loại bệnh. Chúng còn được gọi là corticosteroid, và khác với steroid đồng hóa được sử dụng bởi người tập thể hình và các vận động viên với khả năng kích thích phát triển cơ bắp.

Thuốc kháng viêm steroid không phải là biện pháp để chữa khỏi các tình trạng bệnh của bạn, nhưng chúng rất tốt trong việc giảm viêm và sẽ làm giảm các triệu chứng như sưng, đau và cứng khớp.

Thông thường viêm là phản ứng tự nhiên của cơ thể đối với nhiễm trùng hoặc vi khuẩn. Hệ thống miễn dịch của bạn chống lại nhiễm trùng hoặc vi khuẩn, gây sưng, đỏ và nóng rát ở khu vực bị ảnh hưởng. Bạn có thể nhận thấy điều này nếu bạn có vết cắt hoặc vết thương trên da.

Trong một số hoàn cảnh, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp, hệ thống miễn dịch tạo ra viêm ở khớp hoặc các bộ phận khác của cơ thể, điều này có thể gây tổn thương vĩnh viễn nếu không được điều trị. Steroid có thể được sử dụng để làm giảm phản ứng miễn dịch này.

Một số dạng steroid có thể được áp dụng cho nhiều loại viêm khớp khác nhau và các điều kiện liên quan, được hiển thị trong bảng dưới đây.

Các dạng steroid Tác dụng Được sử dụng cho các bệnh
Dạng viên nén Giảm viêm khắp cơ thể Viêm khớp dạng thấp, lupus, bệnh gút, các loại viêm khớp hoặc các tình trạng tự miễn dịch khác.
Dạng tiêm Giảm viêm ở khu vực của cơ thể nơi tiêm. Viêm khớp dạng thấp, lupus, bệnh gút, các loại viêm khớp hoặc các tình trạng tự miễn dịch khác.

 

Dạng lỏng Giảm viêm trong mắt. Viêm màng bồ đào

 

Dạng kem hoặc gel Giảm viêm trên da. Bệnh vảy nến và một số bệnh da liễu khác.

 

Steroid thường chỉ được đưa ra trong một thời gian ngắn để nhanh chóng điều trị đợt bùng phát tình trạng của bạn. Tùy thuộc vào tình trạng của bạn và liều lượng quy định, bạn có thể nhận thấy sự cải thiện các triệu chứng của mình trong vòng một vài ngày.

Một số lý do không được kê toa steroid

Bạn có thể sử dụng steroid nếu bạn bị nhiễm trùng hoặc nếu bạn có bất kỳ vết thương nào trên cơ thể, vì steroid có thể giúp làm giảm một số triệu chứng của chúng.

Nhưng nếu bạn bị một trong những bệnh như tiểu đường, các vấn đề về tim hoặc huyết áp, hoặc các vấn đề sức khỏe tâm thần, thì bác sĩ sẽ cần đảm bảo việc sử dụng steroid sẽ không làm trầm trọng hơn các vấn đề này.

Ngoài ra, nếu bạn bị chứng xơ cứng bì, bạn cũng có thể không dùng được loại steroid này bởi nó có thể gây ra vấn đề với thận của bạn.

Khi bị nhiễm trùng ảnh hưởng đến làn da, bạn sẽ không thể sử dụng kem hoặc gel steroid. Một số vấn đề về da khác, chẳng hạn như bệnh hồng ban, mụn trứng cá và loét, có thể trở nên tồi tệ hơn bởi các loại kem steroid nên bạn không thể dùng chúng nếu bạn có bất kỳ tình trạng nào trong số này.

Nếu bạn thường đeo kính áp tròng, bạn có thể cần tránh đeo chúng trong khi điều trị bằng thuốc nhỏ mắt steroid.

Cách sử dụng steroid

Steroid được sử dụng theo những cách khác nhau và liều lượng có thể thay đổi tùy thuộc vào tình trạng bạn có. Dưới đây là gợi ý về liều lượng và cách mà bạn có thể sử dụng steroid.

Trước tiên, bạn hãy nhớ nên luôn luôn dùng thuốc theo quy định của bác sĩ điều trị

Viên nén, dạng lỏng và viên hòa tan

  • Thường mỗi ngày một lần.
  • Tốt nhất là vào buổi sáng.
  • Sau khi ăn để ngăn ngừa các vấn đề về dạ dày.
thuốc steroid
thuốc steroid

Kem và gel

  • Thông thường một hoặc hai lần một ngày trong một vài tuần.
  • Bác sĩ của bạn có thể đề nghị dùng chúng với liều lượng ít hơn nhưng trong một thời gian dài hơn.
  • Chỉ nên được sử dụng trên các khu vực bị ảnh hưởng của da.

Thuốc nhỏ mắt và thuốc mỡ

  • Có thể cần phải được thực hiện thường xuyên trong suốt cả ngày.
  • Thông thường mỗi lần nhỏ một giọt vào mỗi bên mắt.

Bạn sẽ được cung cấp liều thấp nhất có thể trong thời gian ngắn nhất để giảm nguy cơ tác dụng phụ. Liều dùng của bạn có thể sẽ giảm dần khi các triệu chứng của bạn được cải thiện, hoặc được bác sĩ thay đổi một loại thuốc yếu hơn.

Điều quan trọng cần nhớ là bạn không được ngừng sử dụng steroid trong quá trình điều trị mà không được sự đồng ý của bác sĩ.

Nếu bạn sử dụng thuốc steroid quá vài ngày so với liều quy định, chúng có thể gây ra tác dụng phụ được được gọi là hội chứng cai nghiện khi bạn dừng sử dụng đột ngột. Trong trường hợp này, bạn có thể được cung cấp một liều lượng nhỏ, được gọi là liều duy trì, trong một thời gian để đảm bảo các triệu chứng không quay trở lại.

Rủi ro và tác dụng phụ có thể xảy ra

Như với tất cả các loại thuốc, một số người sẽ có tác dụng phụ. Đây có thể là do bạn dùng một liều cao hoặc nếu bạn sử dụng steroid trong một thời gian dài.

Bác sĩ điều trị cho bạn sẽ đảm bảo liều lượng của bạn ở mức thấp nhất mà vẫn có thể kiểm soát các tình trạng bệnh. Bạn cúng có thể được cho một số loại thuốc gọi là thuốc ức chế bơm proton hoặc một số loại thuốc khác để bảo vệ dạ dày của bạn.

Một số tác dụng phụ của steroid có thể như sau:

Viên nén, dạng lỏng và viên hòa tan 

  • tăng cân và tăng sự thèm ăn
  • đau dạ dày, khó tiêu hoặc ợ nóng
  • các vấn đề về giấc ngủ
  • thay đổi tâm trạng
  • dễ bầm tím
  • mỏng da
  • vết rạn da.

Kem và gel

  • có cảm giác như kim đâm hoặc nóng rát nơi bôi kem
  • thay đổi màu da
  • mỏng da
  • vết rạn da
  • lông, tóc phát triển mạnh ở nơi sử dụng kem.

Thuốc nhỏ mắt và thuốc mỡ

  • Có cảm giác đau rát hoạc nóng sau khi nhỏ
  • có vị lạ trong miệng sau khi nhỏ.

Điều trị bằng steroid có thể gây ra những thay đổi trong tâm trạng. Điều này thường phổ biến hơn ở những người có tiền sử rối loạn tâm trạng trước đó. Nếu bạn lo lắng về điều này, hãy nói chuyện với bác sĩ điều trị của bạn.

Uống thuốc steroid trong một thời gian dài có thể khiến bạn dễ bị nhiễm trùng. Nếu bạn cảm thấy sốt hoặc không khỏe, hoặc phát triển bất kỳ triệu chứng mới nào sau khi bắt đầu sử dụng steroid, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ ngay.

Hãy đến gặp bác sĩ điều trị ngay lập tức nếu bạn bị thủy đậu, bệnh zona hoặc sởi, hoặc nếu bạn tiếp xúc với người mắc bất kỳ bệnh nào trong số này. Đôi khi những bệnh này có thể nghiêm trong ở những người đang sử dụng steroid và bạn có thể cần phải điều trị các bệnh này trước.

Steroid được sử dụng trong một thời gian dài cũng có thể khiến cơ bắp của bạn trở nên yếu hơn và đôi khi chúng có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ.

Các biến chứng khác

Kem steroid và thuốc nhỏ mắt thường không gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng, nhưng nếu bạn dùng chúng trong một thời gian dài hoặc ở liều cao, thuốc có thể được hấp thụ vào máu của bạn và làm tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Steroid đôi khi có thể ảnh hưởng đến bệnh tiểu đường, huyết áp cao hoặc động kinh, do đó, đôi khi bạn sẽ cần kiểm tra huyết áp và lượng đường trong máu. Bác sĩ điều trị cho bạn có thể thay đổi liều thuốc nếu cần. Steroid đôi khi có thể gây ra bệnh tiểu đường hoặc tăng lượng đường trong máu ở những người trước đây không có tình trạng này.

Steroid có thể ảnh hưởng đến mắt, ví dụ bằng cách làm cho bệnh tăng nhãn áp tồi tệ hơn hoặc gây đục thủy tinh thể. Chúng cũng có thể gây ra một số vấn đề với đôi mắt của bạn, nếu bạn nhận thấy bất kỳ thay đổi nào trong thị lực của mình, chẳng hạn như thị lực bị mờ, hay cho bác sĩ biết điều này để có phương pháp điều trị hợp lý hơn.

Đôi khi steroid có thể gây ra một tình trạng khác gọi là hội chứng Cushing. Hội chứng này có thể làm mỏng da, rạn da và khuôn mặt trở nên tròn hơn, nhưng nó thường biến mất khi ngưng sử dụng steroid.

Ở trẻ em và thanh thiếu niên, steroid  đôi khi có thể khiến kìm hãm sự tăng trưởng, vì vậy chúng cần được kiểm tra chiều cao thường xuyên. Nếu sự phát triển của trẻ em và thiếu niên bị chậm lại, bạn cần đưa chúng đến gặp bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn.

Phòng ngừa tác dụng phụ

Bởi vì steroid có thể khiến bạn tăng cân hoặc tăng cảm giác ngon miệng, chính vì vậy bạn cần phải theo dõi cân nặng của mình trong thời gian dùng chúng. Lựa chọn thực phẩm hợp lý và tăng một số hoạt động thể chất trong thói quen hàng ngày của bạn sẽ giúp bạn tránh tăng cân.

Steroid có thể làm suy yếu xương, có thể dẫn đến một tình trạng được gọi là loãng xương. Tình trạng này làm cho bạn có nguy cơ gãy xương cao hơn, đôi khi có thể sau những cú ngã hoặc va chạm rất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến xương.

Các chuyên gia y tế khuyên bạn nên dùng thuốc gọi là bisphosphonates hoặc bổ sung canxi và vitamin D, kết hợp cùng với steroid để giúp ngăn chặn điều này. Tập thể dục thường xuyên, đặc biệt là những bài tập tốt cho xương chẳng hạn như đi bộ, cũng có thể giúp làm giảm nguy cơ mắc bệnh loãng xương.

Bạn cũng nên đảm bảo có đủ canxi trong chế độ ăn và tránh hút thuốc cùng uống quá nhiều rượu.

Lưu ý trong thời gian sử dụng steroid

Steroid có thể được dùng cùng với các loại thuốc khác. Tuy nhiên, một số loại thuốc có thể tương tác với steroid, vì vậy trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào khác, bạn cần hỏi ý kiến của bác sĩ trước khi bắt đầu sử dụng.

Một số loại thuốc sau đây có thể tương tác với steroid như:

  • Chất làm loãng máu hoặc thuốc chống đông máu
  • thuốc điều trị động kinh
  • thuốc trị tiểu đường
  • Xofigo, một loại thuốc dùng để điều trị ung thư tuyến tiền liệt.

Hãy chắc chắn rằng bác sĩ kê  toa thuốc cho bạn có ghi lại thời gian sử dụng và liều dùng của bạn vào sổ theo dõi. Điều này là để nếu bạn bị bệnh, hoặc bạn bị thương hoặc bất tỉnh do tai nạn, các bác sĩ điều trị sẽ biết rằng bạn đã sử dụng steroid và sẽ có thể tiếp tục điều trị. Đôi khi phương pháp điều trị steroid có thể ngăn cơ thể bạn sản xuất đủ hormone tự nhiên có thể gây nguy hiểm nếu bạn bị bệnh hoặc bị thương.

Tiêm phòng

Nếu bạn đang dùng thuốc steroid, bạn có thể cần tránh tiêm vắc-xin sống trong thời gian này. Đôi khi một loại vắc-xin sống có thể là cần thiết, nhưng hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn về những rủi ro và lợi ích có thể có của việc tiêm vắc xin với bạn, và nó còn phụ thuộc vào liều steroid mà bạn đang sử dụng.

Nếu bạn đang sử dụng kem steroid thì nên tiêm vắc-xin, nhưng bạn cần nói với người tiêm cho bạn để tránh khu vực được điều trị bằng kem.

Phẫu thuật

Nếu bạn cần phải phẫu thuật, bạn có thể cần dừng sử dụng steroid. Tuy nhiên, đừng làm điều này mà không nói chuyện với bác sĩ, vì trong một số trường hợp bạn có thể tiếp tục dùng chúng, và bạn có thể cần phải thay đổi liều trước khi phẫu thuật. Quyết định sẽ phụ thuộc vào thời gian bạn sử dụng chúng trong bao lâu, liều lượng của bạn và nơi bạn phẫu thuật.

Rượu

Rượu và steroid đều có thể khiến bạn bị đau dạ dày. Nếu bạn bị khó tiêu hoặc các vấn đề dạ dày khác sau khi sử dụng steroid, thì rượu có khả năng gây thêm vấn đề, vì vậy bạn cần phải hạn chế uống rượu trong thời gian này.

Phụ nữ mang thai và cho con bú

Chưa có tài liệu nào nói rằng steroid gây hại cho phụ nữ mang thai hoặc thai nhi, vì vậy bạn vẫn có thể được sử dụng chúng trong khi mang thai. Chúng thường được sử dụng để điều trị bùng phát ở phụ nữ mang thai. Tuy nhiên, hãy chắc chắn tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng thuốc.

Đối với phụ nữ đang cho con bú, mặc dù một lượng nhỏ steroid có thể truyền vào sữa mẹ, nhưng không có nghiên cứu nào cho thấy nó có hại cho em bé. Vì vậy bác sĩ vẫn có thể cho phụ nữ đang cho con bú uống thuốc steroid. Bạn nên nói chuyện với bác sĩ nếu có bất kỳ thắc mắc nào về việc sử dụng thuốc.

Lời kết

Trên đây là tất cả những điều bạn cần biết về steroid. Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có thêm những kiến thức cần thiết khi sử dụng loại thuốc này.

Bài viết này chỉ dành cho mục đích thông tin và không thay thế cho các biện pháp điều trị y tế. Luôn luôn nói chuyện với bác sĩ về những rủi ro và lợi ích của bất kỳ phương pháp điều trị nào.

Thạc Sĩ, BS Nguyễn Văn Minh

Thạc Sĩ, Bác Sĩ Nguyễn Văn Minh là bác sĩ có nhiều kinh nghiệm trong chẩn đoán và làm can thiệp mạch máu như can thiệp nút túi phình mạch não, đặt stent mạch não, nút dị dạng mạch não mạch não; nút mạch điều trị ho máu; điều trị các khối U gan, xơ tử cung, u phì đại lành tính tuyến tiền liệt, ghép tế bào gốc điều trị Xơ gan, teo mật bẩm sinh, tiểu đường Typ II… Can thiệp không mạch máu như đốt sóng cao tần (RFA) điều trị U gan, U lành tính tuyến giáp; chọc hút và dẫn lưu các ổ áp xe, dẫn lưu và đặt stent đường mật, thận tiết niệu; chọc hút tế bào và sinh thiết tuyến vú, tuyến giáp, hạch, phần mềm, sinh thiết các khối u gan, u phổi, u xương … Hiện tại, bác sĩ đang là cố vấn chuyên môn cao cấp cho đội ngũ biên tập viên của website benhhoc.vn
Thạc Sĩ, BS Nguyễn Văn Minh

Leave a Reply

avatar
  Nhận thông báo qua email  
Nhận thông báo cho